YENİ ARAŞTIRMA: YAŞAM SÜRESİ GENETİKLE DAHA YAKINDAN İLİŞKİLİ OLABİLİR
Yaşam süresinin ne kadarının genetik faktörlere bağlı olduğu uzun süredir tartışma konusu olurken, yeni bir araştırma bu ilişkinin sanılandan daha güçlü olabileceğini ortaya koydu. Bulgular, dışsal ölümler hesaba katıldığında kalıtsal etkinin yaklaşık yüzde 50 seviyesine kadar çıkabileceğini gösteriyor.
Weizmann Bilim Enstitüsü bünyesinde çalışmalarını sürdüren biyolog Uri Alon, uzun ömürle ilgili ders kitaplarında yer alan ve genetik etkinin yaklaşık yüzde 20 düzeyinde olduğunu öne süren görüşü yeniden değerlendirdi. Araştırma, insan yaşam süresini etkileyen faktörleri daha doğru analiz edebilmek amacıyla matematiksel modelleme yöntemiyle gerçekleştirildi ve Science dergisinde yayımlandı.
Önceki çalışmalar büyük ölçüde 19. yüzyılın sonlarında doğan İskandinav ikizlerinin verilerine dayanıyordu. Ancak bu dönemde kazalar, enfeksiyonlar ve şiddet gibi yaşlanma dışı ölüm nedenlerinin oldukça yaygın olması, genetik etkinin tam olarak ölçülmesini zorlaştırdı. Araştırmacılar, 1900–1935 yılları arasında doğan İsveçli ikizlere ait verileri inceleyerek bu dışsal faktörlerin sonuçları nasıl etkilediğini analiz etti.
Geliştirilen modelde dışsal ölümler ayıklandığında, yaşam süresinin genetik etkisinin önceki tahminlerden belirgin şekilde yüksek olduğu ve yaklaşık yüzde 50’ye ulaştığı tespit edildi. Bu durum, genetik ve çevresel faktörlerin yaşam süresi üzerindeki etkisinin sanılandan daha dengeli bir dağılıma sahip olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmaya göre geçmiş çalışmalar tamamen geçersiz değil; ancak dönemin koşullarını yansıtıyor. 19. yüzyılın sonlarında zatürre ve tüberküloz gibi hastalıklar nedeniyle erken yaşta ölümler yaygın olduğu için genetik faktörlerin etkisi sınırlı görünüyordu.
Uzmanlar, genetik etkinin özellikle ileri yaşlarda daha belirgin hale geldiğine dikkat çekiyor. 105 yaş ve üzerindeki bireylerde genetik faktörler baskın rol oynarken, ortalama yaşam süresinde beslenme, egzersiz, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyoekonomik koşullar gibi çevresel etkenler belirleyici olmaya devam ediyor.
Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının ömrü uzatabileceği vurgulanırken, bu etkinin genetik bir “başlangıç noktası” çerçevesinde gerçekleştiği ifade ediliyor. Öte yandan sigara, aşırı alkol tüketimi ve sağlıksız beslenme gibi faktörlerin yaşam süresini ciddi şekilde kısaltabildiği belirtiliyor.
Araştırma, yaşam süresinin tek bir etkene bağlı olmadığını; genetik miras ile çevresel koşulların birlikte şekillendirdiği karmaşık bir süreç olduğunu ortaya koyarken, genetik varyasyonların daha iyi anlaşılmasının gelecekte yaşlanma karşıtı tedavilerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.
06.04.2026-16:40
