Bilim insanlarına göre sosyal medyaya verilen kısa bir ara bile zihinsel performans ve ruh hali üzerinde dikkat çekici iyileşmeler sağlıyor. Yapılan araştırmalar, iki haftalık dijital detoksun dikkat süresinde yaklaşık 10 yıllık gerilemeye denk bir toparlanma sağlayabildiğini ortaya koydu.
SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIĞI MAHKEMEYE TAŞINDI
ABD’de 20 yaşındaki bir kadın, sosyal medyanın hayatı üzerindeki etkilerini mahkemede anlattı. Küçük yaşlarda başlayan kullanımın zamanla günün büyük bölümünü kapladığını, uyku düzeninin bozulduğunu ve ekran süresinin kontrolden çıktığını ifade etti.
Meta ve YouTube’a karşı açılan davada konuşan genç kadın, “Sürekli orada olmak istiyordum” diyerek yaşadığı bağımlılığı dile getirdi. Kaliforniya’daki jüri, şirketleri ihmalkar bularak 6 milyon dolar tazminata hükmetti. Karar, teknoloji şirketlerinin sorumluluğu açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
BİLİŞSEL PERFORMANSI DOĞRUDAN ETKİLİYOR
Bilimsel çalışmalar, yoğun sosyal medya kullanımının yalnızca ruh sağlığını değil; dikkat, hafıza ve odaklanma gibi bilişsel işlevleri de olumsuz etkilediğini ortaya koyuyor. Bazı bulgular, bu etkinin hızlanmış yaşlanmaya benzer sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor.
Araştırmaların ortak sonucu ise bu etkilerin geri döndürülebilir olduğu yönünde. Çözüm ise oldukça basit: sosyal medyaya ara vermek.
İKİ HAFTALIK DETOKSUN ETKİSİ
ABD’de yapılan geniş kapsamlı bir çalışmada, 467’den fazla katılımcı iki hafta boyunca telefonlarında internet erişimini sınırlayan bir uygulama kullandı. Arama ve mesajlaşma dışında tüm erişim kapatıldı.
Bu süreçte günlük internet kullanımı 314 dakikadan 161 dakikaya geriledi. İki haftanın sonunda ise dikkat süresi, ruh sağlığı ve genel iyilik hali açısından belirgin iyileşmeler gözlemlendi.
Araştırmacılar, dikkat süresindeki artışın yaşa bağlı yaklaşık 10 yıllık gerilemeye eşdeğer olduğunu belirtiyor. Depresyon belirtilerindeki azalma ise bazı antidepresanlarla kıyaslanabilecek düzeyde bulundu.
KISA SÜRELİ ARA BİLE ETKİLİ
Araştırmaya göre katılımcılar kurallara tam olarak uymasa bile olumlu etkiler görülmeye devam etti. Ayrıca iki haftalık sürecin ardından elde edilen kazanımların sürdüğü gözlemlendi.
Uzmanlar, tamamen uzaklaşmanın şart olmadığını, kısa süreli ve kısmi detoksların bile zihinsel fayda sağladığını vurguluyor.
TELEFON KULLANIMI DAHA RİSKLİ
Araştırmalar, telefon üzerinden internet kullanımının bilgisayara kıyasla daha olumsuz etkiler yarattığını gösteriyor. Bunun nedeni, telefon kullanımının daha dürtüsel ve kontrolsüz olması.
Günlük aktiviteler sırasında yapılan sosyal medya kullanımı, hem dikkati azaltıyor hem de deneyimden alınan keyfi düşürüyor. Bu durum, sosyal ilişkilerin kalitesini de olumsuz etkileyebiliyor.
“GOLDILOCKS” DENGESİ: NE KADARI FAZLA?
Uzmanlara göre herkes sosyal medyadan aynı şekilde etkilenmiyor. Bu durum “Goldilocks problemi” olarak tanımlanıyor. Bazı kullanıcılar için kullanım fazla ya da yetersiz olurken, bazıları için ideal seviyede kalabiliyor.
Risk grubunda ise özellikle kendini başkalarıyla kıyaslayanlar, uyku düzeni bozulanlar ve sosyal bağ eksikliğini dijital ortamda telafi etmeye çalışanlar yer alıyor.
YENİ ARAŞTIRMALAR YOLDA
23 ülkeden 8 binden fazla katılımcıyı kapsayan yeni bir çalışma, sosyal medya kullanımını günde uygulama başına 5 dakika ile sınırlandırmanın etkilerini inceliyor. Sonuçların önümüzdeki yılın başında açıklanması bekleniyor.
Uzmanlar, farklı toplumlarda akıllı telefon kullanımının etkilerinin değişebileceğini belirtiyor. Daha rekabetçi ve bireyci toplumlarda bu etkinin daha yoğun hissedilebileceği ifade edilirken, konunun halen araştırılmaya devam ettiği vurgulanıyor.
10.04.2026-23:15
